به روزگار او بود كه شرحبيل بن حسنه ، سروج و رها را به صلح گشود . و عياض بن غنم ، دارا و رقة و تل موزن را به صلح گشود و عمرو بن عاص ثقفى مصر را به جنگ فتح كرد و اسكندريه را به صلح گشود . و بعضى گفته‌اند به جنگ . با اهل برقه صلح كرد و همچنين بالس را گشود و معاويه عسقلان و قيساريه را به صلح گشود . عمر ، عمير بن سعد انصارى را به جنگ فرستاد و او جاده‌هاى روم را پيمود و بدان سرزمينها در آمد تا به عموريه رسيد و او نخستين كسى است كه آنجا را ويران كرد و داخل شد و به همين مناسبت است كه در مثل گويند : اخرب من جوف الحمار [ 1 ] . اين بود فتوحاتى كه به روزگار عمر انجام يافت . طاعون عمواس عمواس نام محلى است . در سال هفدهم از هجرت و سال پنجم خلافت عمر ، طاعون در شام شيوع يافت . عمر براى جنگ با روميان بيرون آمد چون به سرغ رسيد ، گفتند طاعون در شام سخت شايع است . عمر باز گرديد . ابو عبيده به او گفت : « آيا از سرنوشت خداوند مىگريزى ؟ » گفت : « آرى از سرنوشت خدا به سرنوشت خدا مىگريزم . » در اين طاعون از مسلمانان بيست و اند هزار تن مردند . از جمله ابو عبيدة بن جراح و معاذ بن جبل و شرحبيل بن حسنه و يزيد بن ابى سفيان و شاعر در اين باره گفته : چه مايه جامه‌هاى دريده به مانند هلال / و اسبان سپيد در ناحيهء عمواس / كه جان سپردند بىآنكه زشتى بر ايشان رفته باشد / و جاى گرفتند در غير خانهء انس [ 2 ] . سال رماده و اين سال سال گرسنگى و خشكسالى است . در اين سال بود رماده كه قحط و خشكسال و گرسنگى است . چندان كه . . . چرانيد [ 3 ] و نعمتها فرو بسته شد . كعب الاحبار به

--> [ 1 ] ويران‌تر از وادى حمار ضرب المثلى است در مورد شخصى به نام حمار از قوم عاد كه او را حمار بن مويلع گفته‌اند و « جوف » نام وادى او بوده است ، كه در اثر صاعقه‌اى ويران و خراب گرديد . و اين ضرب المثل در آن باره است . رجوع شود به ثمار القلوب ثعالبى ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم ، مصر 1965 ، ص 84 و صورت ديگر اين مثل به عنوان « اكفر من حمار » در المعارف ابن قتيبه ، ص 620 نقل شده است . [ 2 ] رجوع شود به معجم البلدان ، ياقوت ، ذيل عمواس ، ج 6 ، ص 226 . [ 3 ] متن افتادگى دارد و كسى در حاشيه نوشته : كذا فى الاصل .